Linkwistik Preserweerung - von Solange Hamester Johann*

Ti letst woch, hate meyer ti eere tayl se nëme an en aarwat fersamlung mit mitach ese mit tëm Taytxe General Konsul fer RS un SC, Dr. Thomas Schmitt, woo tiskutiert kep is te theema “Wii khan ti itentiteet fon te xermaanixe nookhomer im Siit Brasil preserweyert kewe?”

Meyer hon opserweyert tas fer an tee opjektiif hiin khome, mise meyer foer alem ti xprooch fon unser foerkhomer preserweere. Wii khan mer tas mache? Imer in te familye xpreche, mit te froynte un iweraal in unser kemaynte, un ekstra pay em lërne fon te khiner, in te khiner kaarte ore creches un in te krunt xuule aan wëne fon te 1° pis ti 5º klas.

Unser inwanerungs xprooche sin tayl fon te 7.000 xprooche fon te Welt. Tas sin ti xprooche mit tëne meyer uns komunikeere. Ti kesuntheet fon unser xprooche hëngt tepay mit te kesuntheet fon te foleke un fom Planet.

Wën unser xprooche ruich playwe, ferliere meyer fiile fon unser friirixe kewoonheete un komunikatsioons mitle. Fer uns se khimere mit te neekste xeneratsioone mise meyer karanteere tas se aach ti xprooch fon sayn foerkhomer xpreche khëne.

Es kept en ëng ferpintung tswixe xprooche, friirixe kultur un khëntnise, woo saat tas es “fiil mee als ploos komunikatsioons mitel sin, sin kanale fer ti mënxliche ërepxafte wayter liwre."

Yeete xprooch hat en hooche weyert fer ti mënxheet un is en xats fol kexichte, weyerte, literatur, spiritualiteet, perspektiife un khëntnise, woo iwer tausente yoore aus keaarwat kep sin un keërnt kep sin.

Aanxtrëngunge tas ti xprooche net ferloer keen, kewe "xprooch preserweerung” kenënt. En xprooch is in kefaar fer ferloer se keen wën se net mee an yingere xeneratsioone wayter kelërnt kept, soo lang wii ti fliisente xprecher fon te xprooch xtërwe, neekst imer ti elste layt. Wën en xprooch xtërept, ferliere ti neekste xeneratsioone en important tayl fon te kultur, woo neetich is tas se komplët ferxtan kewe khan. Wën ti xprooch fon en folek xtërept, nëmt se ti kanse erinerunge in sich, woo tan ferloer keen.

Soo, is ti xprooch en important tayl fon yeete keselxaft, wayl se fer ti mënxe meechlich macht sich se ferxteen un austruke. Tas macht fon te xprooch en wulnerawel aspëkt fon te kultural ërepxaft, un sayn preserweerung wërt imer mee ekstra important sin.

Te Ethnologue is en Organisatsioon fon te Unesco, woo fon te International Society of Linguistics kontroliert kept.Ti hon ti pekhante leewente xprooche font e kans welt katalokisiert un macht pekhant tas neekst 500 xprooche ticht am ausxtërwe sin.

Es kept fiile faktoore woo en xprooch in risk fale mache, un es is unmeechlich yeete fon tëne faktoore se kontroliere fer ti iwerleewung fersichere. Een meechlichkheet is ti yingere xeneratsioone uf muute fer sayn xprooch penutse soo lang wii se kroos wakse tas se xpeeter hiin fer sayn khiner noch mool ti xprooch wayter lërne.

*Solange Hamester Johann ist die Leiterin vom Proyëkt Hunsrik in Thee Walt, Santa Maria do Herval, RS, Kommentatorin der Radiosendung AHAI – Die Deutsche Stunde der Gemeinden – Block 04 und Kolumnistin bei www.brasilalemanha.com.br. E-Mail: equipehunsrik@gmail.com 
Audio dieses Kommentars –AHAI bl 04




 

 

 

 

 

Tas is ti xweyer aarwat woo meyer uns foer kenom hon, fer unser Moter Xprooch, te Hunsrik-Plat Taytx, fom khiner kaarte pis ti fineft klas in untericht se pringe, un tan, te khiner tepay helfe tas se laychter Stantart Taytx un Ënglisch lërne fon te 6° klas aan foran.

Xeene kruus aus Thee Walt.