Ti importans fon te fereenichung fon te xrift fon Unser Xprooch:- von Solange Hamester Johann*

In te letst woch khonte mer noch mool opserweere mënxe oone ti weenichst kwalifikatsioon fer se mache was se sich foerxlaan, woo ploos perseenliche interese uf fiire wole, am fersuuche xaate se tuun fer te futur fon te fereenichung fon te xrift fon unser Moter Xprooch Hunsrik - Plat Taytx.

Unser xprooch waar imer haupstens muntlich un khan sich, tesweche, im laufe fon te yoore keënert hon, wayl en xprooch tinamix is, sich ënert uf sayn plats un mit te yoore, un khan net "kristaliseyert" ore "inkefroore" kewe, was petayt naye wërter rin tuun.

Xprooche sin "en politix faan".Wayl es sich um en konstruktsioon fon yeete folek hantelt, tuut ti xprooch ti influëns xpiire fon te histoorixe, sosiale un politixe protsese fon te keselxaft. Soo, ti tomineerung fon te haupte xprooche keeche ti minterhayte xprooche is en politike propleem.

Tas fersuuche fer en xprooch importanter als en aner se mache, is tsayt imer xon paseyert, im sin fer ti aner se tomineere un uf nutse fer ekonoomixe interese. Ti fereenichung fon te xrift fer unser xprooch xtelt sich foer als en form fer aus se hale keeche te klopaliseerungs protses un ti kultur erhale, wën aan kepot kept tas mee ënglix ore xineesix kexproch kewe sol weche te kexefte.

Phaar yoore tsurik, hot en master xtutënt fon te USP ti Hunsrik Xprooch wole in te Google Iwersetser formaliseere. Hot tas net kemach kriit weche te rin mixung fon ferxiitene “autoore”, woo sich ti “autoral rechte” iwer unser xprooch erheepe wolte. Kroose xaate ore ferlust fer unser folek.

In te 16 yoore fon unser aarwat hon mer xon kroose xwiirichkheete mit kemach weche tëne xaatliche xpiile fon “Egos” aus te unerxiitlichste profisioone woo maystens niks se tuun hon mit Linkwistik, woo ti xpalung seye un, too temit, te khamf fer te xuts fon unser Moter Xprooch xwecher mache, was en xant ore lástima is.

 

*Solange Hamester Johann ist die Leiterin vom Proyëkt Hunsrik in Thee Walt, Santa Maria do Herval, RS, Kommentatorin der Radiosendung AHAI – Die Deutsche Stunde der Gemeinden – Block 04 und Kolumnistin bei www.brasilalemanha.com.br. E-Mail: equipehunsrik@gmail.com 
Audio dieses Kommentars –AHAI bl 04

Wayl es en macht xpiil is, khan unser xprooch - wën ti xrift fereenicht weyer - en form fon resistëns keeche te klopalismus sin, was tas ferxwine fon te kleene petayt. Ti fereenichung kept weyert fer ti kolektiif nutsung fon ale mënxe, tsum payxpiil, was ti ferpraytung un akseptans laychter macht. Ti ortokrafii klaychmeesich mache petayt net ti fereenichung fon te xprooch: yeete mënx woo xprecht, fon ale rechioone, wërt ti xprooch wayter hiin penutse soo wii eyer imer keweent waar.

Es is nootwënich, soo xnel wii meechlich, iwich tii xwiirichkheete ore meenungs
unerxiite fon layt woo xtim hon in te keselxaft, awer toch oone profisional
kwalifikatsioon in te linkwistik aarea triwer wech khome, wayl es is tringlich aylich ti
ortokrafix fereenichung se promoweere, oone te famoose “ich tënke“, tas mer unser
Moter Xprooch in ti xuule fon unser kemaynte in fiire khëne un ti itentiteet fon unser
folek tsurik kewe khëne, woo sich in kroose xrite am ferleere is, was ti kewaltichkheet,
keringes selepst weyert kefiil, tepresioon, selepst umpringe, bulying un anere xweyer
kewichtiche xaate fer unser folek am protutseere sin.


Xeene kruus aus Thee Walt.